مقاله بررسي تأثير رهبري بصير بر توانمندسازي کارکنان دانشگاه علوم پزشکي شاهرود

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن مقاله بررسي تأثير رهبري بصير بر توانمندسازي کارکنان دانشگاه علوم پزشکي شاهرود :

چکیده

با ورود بصیرت و رهبران بصیر به عرصه سازمان و مدیریت، به عنوان چالش قرن حاضر، مدیران و رهبران سازمانها به خصوص نهادهای آموزشی باید الزاما با این پدیده نوپا دست و پنجه نرم کنند. رهبران بصیر افرادی هستند که در درجه اول از قدرتتجسم، آینده نگری و تصویر پردازی نسبت به آینده برخوردارند. آنها از چنان هوش و ذکاوتی برخوردارند که با توجه به جوانب اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و تکنولوژیکی محیط اقدام به تدوین چشم اندازی صحیح، واقع گرا و الهام بخش برای سازمانشان می نمایند تا با تکیه بر این موضوع، کارکنانی توانمند، دارای بهرهوری بالا، متعهد و با انگیزه را تربیت و پرورش دهند. هدف از مقاله حاضر بررسی تاثیر رهبری بصیر بر توانمندسازی کارکنان در دانشگاه علوم پزشکی شاهرود میباشد. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی است. روش جمعآوری اطلاعات میدانی و ابزار جمعآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد میباشد. به طوریکه برای اندازهگیری رهبری بصیر از پرسشنامه کانگر و کاننگو (1988) استفاده شده است. و سوالات توانمندسازی کارکنان نیز برگرفته از پرسشنامه اسپریتزر (1995) و میشرا (1994) است. جامعه آماری تحقیق حاضر کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود به تعداد 1600 نفر میباشد. پرسشنامهها بین 320 نفر از آنها، که بر طبق جدول مورگان و روش نمونهگیری تصادفی خوشهای انتخاب شده بودند، توزیع گردید. برای تجزیه و تحلیل دادهها از آزمون کولموگروف برای تعیین نرمال بودن یا نبودن متغیرهای تحقیق، آزمونهای تحلیل عاملی تاییدی و تحلیل مسیر و نرمافزار Lisrel برای تحلیل فرضیه اصلی تحقیق استفاده شد. نتایج حاصل از تحلیل، حاکی از تایید فرضیه اصلی است. یعنی رهبری بصیر اثر مثبت و معنیداری بر توانمندسازی کارکنان دارد و هر چهار مولفه رهبری بصیر یعنی چشمانداز و فن بیان، حساسیت محیطی، حساسیت به نیازهای اعضاء و انعطافپذیری در تغییر با توانمندسازی رابطه مثبت و معناداری دارد.

کلمات کلیدی: رهبری بصیر، بصیرت، توانمندسازی، کارکنان، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود

مقدمه

در طلیعه قرن جدید که سازمانها به خصوص نهادهای آموزشی با محیط رقابت جهانی مواجه هستند، همواره نیاز به تغییرات ریشهای و خلاقیتهای کاری احساس میشود؛ نیروی رقابتی جهانی، سازمانهای امروزی را مجبور کرده است که بعد از دهها سال ادامه روشها و رویه-

های کاری ثابت خود، روشهای کاری جدید را در پیش بگیرند، به گونهای که سازمانها دارای ثبات کاری نبوده و از نوعی ثبات نسبی برخوردارند (1) و برای اینکه از قافله رقابت عقب نیافتند اکثر این سازمانها توجه خود را معطوف به رهبران در درون سازمان دارند، چرا که رهبری با ایجاد تغییر سر و کار دارد. همچنین طی دو دهه اخیر رویکردهای نوینی در عرصه رهبری در سازمان ها به وجود آمده که محققان از آنها با عنوان تئوری های نئوکاریزماتیک رهبری و همچنین رویکردهای الهام بخش در عرصه رهبری نام می برند. یکی از این رویکردها، رهبری بصیر می باشد .(2) این گونه از رهبران افرادی هستند که از طریق گفتار، تفکرات و رفتارهایشان در پیروان خود ایجاد ترغیب و انرژی زایی می کنند و به آنها الهام می بخشند. تأکید اصلی رهبری بصیر بر ایجاد چشم انداز، ارتباط دهی و انتقال آن به پیروان و توانمندسازی آنها توسط رهبر به منظور تحقق و اجرای این چشم انداز است .(3) رهبران بصیر افرادی هستند که در درجه اول از قدرتتجسم، آینده نگری و تصویر پردازی نسبت به آینده برخوردارند. آنها از چنان هوش و ذکاوتی برخوردارند که با توجه به جوانب اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و تکنولوژیکی محیط اقدام به تدوین چشم اندازی صحیح، واقع گرا و الهام بخش برای سازمانشان می نمایند .(4) این چشم انداز که موجب برانگیختگی و ترغیب افراد در جهت تحقق آن می شود و در اینجا مهارت های ارتباطی و عاطفی رهبران بصیر نیز نقش مهمی دارد .(5) لازم به ذکر است که موضوع رهبری بصیر در تمامی سطوح تحلیل فردی، سازمانی ملّیو قابل بحث است.

از طرفی دیگر، مهمترین عامل بهرهوری در دانشگاهها و در نهایت کل جامعه، منابع انسانی است. تردیدی نیست که شکوفایی هر جامعهای در بهبود و پرورش منابع انسانی آن نهفته است؛ بدین سبب است که مسئولان دانشگاهها با یاری متخصصان رفتاری و منابع انسانی توجه خاصی را به پرورش کارکنان مبذول میدارند. یکی از مفاهیمی که در راستای بالندگی منابع انسانی مطرح گردیده، توانمندسازی کارکنان است. عدهای تصور میکنند توانمندسازی مفهومی قدیمی است در حالی که این طور نیست. در واقع، توانمندسازی به عنوان شیوه نوین ایجاد انگیزش به یکی از داغترین مباحث روز مدیریت مبدل شده است. وجود تغییرات سریع، پیشرفتهای تکنولوژیک و رقابتهای آشکار و پنهان در دنیا، اهمیت و ضرورت توانمندسازی را بیش از پیش آشکار ساخته است از این رو برای نقش رهبری در فرآیند توانمندسازی کارکنان، اهمیت بسزایی قایل شدهاند. با توجه به مطالب عنوان شده و نقش مهم رهبری بصیر در دانشگاهها در توانمندسازی کارکنان، این مقاله به بررسی تاثیر رهبری بصیر در توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود میپردازد.

ادبیات موضوعی تحقیق

تاریخچه و تعریف بصیرت

وضع و کاربرد واژه بصیرت در غرب پیشینهای دیرینه دارد. اولین بار این مفهوم در زبان انگلیسی در قرون وسطی به کار رفته که آن را از زبان

فرانسه قدیم وام گرفته که آن هم به نوبه خود، این کلمه را از زبان لاتین قرض گرفته است .(6)

vision ادراك ذهنی از یک نوع مشخص و روشن. مفهوم، طرح یا پیشبینی تخیلی فوقالعاده، آیندهنگری و تعقل در برنامهریزی، پیشگویی و توانایی تخیل و آمادگی برای آینده. To Visionعمل دیدن با چشم جسمانی؛ همانند یک چشمانداز به نمایش گذاردن. با بصیرت دیدن، در بصیرت دیدن، دوراندیشی غیر معمول در پیشبینی آینده قرار است اتفاق بیفتد. Visionary فردی که دارای ایده آرمانی است، رهبران بصیر و آرمانگرا، کسی که اهدافش برای آینده عالی و برجسته است ولی ممکن است فاقد عینیت باشد و به راحتی تحققپذیر نباشد .(6) در اصطلاح بصیرت و چشمانداز، تصوری از آینده مطلوب وضعیت سازمانی و بصیرتبخشی و آرمانآفرینی، خلق تصوری از آینده مطلوب وضعیت سازمانی است. چشمانداز در صورتی که با توانایی انتقال آن به دیگران جفت شود، مبنایی برای توانمند کردن دیگران خواهد بود .(7) همچنین این محقق بیان مینماید: »بصیرت«، »آرمان« یا »چشمانداز«؛ آیندهای واقعگرایانه، محققالوقوع و جذاب برای سازمان؛ بصیرت کلید رهبری است؛ تبیین سرنوشت آینده بهتر، موفقیتآمیزتر یا مطلوبتر سازمان نسبت به حال؛ ایدهای است که آن چنان تولید انرژی میکند که در واقع با بهکارگیری مهارت ها، استعدادها و منابع محقق کردن آن، آینده را به طور جهشی آغاز میکند؛ بصیرت اولین مرحله پاسخ به نیاز تجدید خطمشی و یا تحول تکمیلی سازمان است؛ بصیرت ابزاری حیاتی است که بدون آن رهبری با شکست روبهرو خواهد شد.

رهبری بصیر

طی دو دهه خیر رویکردهای نوینی در عرصه رهبری در سازمان ها به وجود آمده که محققان از آنها با عنوان تئوری های نئوکاریزماتیک رهبری و همچنین رویکردهای الهام بخش در عرصه رهبری نام می برند. یکی از این رویکردها، رهبری بصیر می باشد .(2) رهبری بصیر از دهه 80 میلادی به عنوان یک مفهوم مهم در ادبیات رهبری مطرح گردید. رهبران بصیر افرادی هستند که تصاویری از آینده را خلق می کنند، آنها افرادی با بینش بالا هستند و تلاش می کنند تا احساسی از هدفمندی و جهت داری را به پیروانشان القا نمایند. رهبران بصیر چشم اندازهای شگفت آوری از آینده را خلق می کنند و آنها را با الهام بخشی و روحیه بخشی به پیروان انتقال می دهند. رهبران بصیر چشم انداز را در قلب افراد جای می دهند، به طوری که احساس عمیقی نسبت به آن پیدا می کنند. رهبری بصیر نیازمند افرادی است که از لحاظ معنوی، روحی، احساسی و فیزیکی متوازن باشند. رهبری بصیر نیازمند توجه به ارزش های بنیادی، چشم انداز جامع و اساسی، توانمندسازی پیروان و نوآوری است .(7) رهبران بصیر به جای درگیرشدن در بازی های سیاسی و فساد برانگیز قدرت، تعالی و کمال می یابند و تبدیل به رهبران اخلاقی می شوند .(2) آنها با برقراری روابط مثبت با کارکنان چشم انداز را به آنها منتقل می کنند و با توانمندسازی پیروان به آنها کمک می کنند تا چشم انداز را به واقعیت تبدیل کنند .(8)

ساشکین در تشریح تئوری رهبری بصیر آن را این گونه تعریف می کند: رهبری بصیر اشاره دارد به توانایی رهبر در تعریف و بیان واضح و شفاف یک ایده درباره آینده چشم انداز برای سازمان، انتقال آن به پیروان و کمک به آنان در جهت تحقق آن .(2) هم چنین در تعریفی دیگر رهبری

بصیر اینگونه عنوان شده: توانایی رهبر برای ایجاد، عمل و هدایت یک چشم انداز بلندمدت برای سازمان که از نیازهای متغیر محیطی نشأت گرفته است. این عمل به وسیله بیان شفاف یک چشم انداز با نگرش بلندمدت، سبک مدیریت مربی گری، تغییر مشارکتی، توانمندسازی کارکنان و برنامه ریزی و اجرای تغییر سازمانی همراه است .(9)

رهبران بصیر افرادی هستند که در درجه اول از قدرتتجسم، آینده نگری و تصویر پردازی نسبت به آینده برخوردارند. آنها از چنان هوش و ذکاوتی برخوردارند که با توجه به جوانب اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و تکنولوژیکی محیط اقدام به تدوین چشم اندازی صحیح، واقع گرا و الهام بخش برای سازمانشان می نمایند .(4) این چشم انداز که موجب برانگیختگی و ترغیب افراد در جهت تحقق آن می شود و در اینجا مهارت های ارتباطی و عاطفی رهبران بصیر نیز نقش مهمی دارد .(5) لازم به ذکر است که موضوع رهبری بصیر در تمامی سطوح تحلیل فردی، سازمانی و ملّی قابل بحث است

در مورداهمیت رهبری بصیر همین بس که جدیدترین تئوری ها در زمینه رهبری، بر نقش مهم رهبران سازمان در تدوین آن، انتخاب محتوای آن بر مبنای نیازهای سازمان و پیروان و هم چنین ضرورت الهام بخشی و بصیرت آفرینی در پیروان به جهت دنبال نمودن و اجرای مؤثر این چشم انداز تأکید دارند .(10) تبیین آخرین نظریات دانشمندان هر رشته از وظایف مهم کسانی است که در آن گام می نهند. مقوله رهبری نیز از این امر مستثنی نیست.

توانمندسازی

ویژگی سازمانهای امروزی پویایی، پیچیدگی، ابهام و سنتگریزی است و دائما از محیط اطراف خود تاثیر میپذیرند، و تغییر را به عنوان ضرورتی اجتنابناپذیر پذیرفتهاند. پیشبینی تغییرات با دقت نسبتا معقول با اشکال مواجه خواهد بود. با درك این مهم که تغییر جزء لاینفک و ذات دانشگاههای هزاره سوم شده است، قدرت سازگاری و انطباق با تحولات اخیر در عرصههای مختلف اقتصادی، اجتماعی و آموزشی افزایش مییابد. به منظور غلبه بر شرایط نامطمئن، پیچیده و پویا تنها راهی که پیش روی مدیران قرار دارد، توانمندسازی کارکنان از طریق کسب دانش و مهارتی که به سرعت کهنه و منسوخ میشود، است. از این رو، داشتن نیروی انسانی توانا و کارآمد که بنیاد ثروت ملی و دارائیهای حیاتی سازمان به حساب میآیند، منافع بسیار زیادی برای دانشگاهها به دنبال خواهد داشت. در واقع، مطالعات رهبری و مدیریت اظهار مینمایند که پرداختن به توانمندسازی کارکنان جزء اصلی اثربخشی مدیریت است. بنابراین، توانمندسازی به عنوان تسهیل رفتار انگیزاننده تعریف شده است.

در حقیقت، توانمندسازی واژهای است که در علوم سازمانی بسیار مورد استفاده قرار گرفته است ولی روی تعاریف آن توافقی حاصل نشده است.

لذا از این رو، در ادبیات نظری سازمان و مدیریت هنوز واژه توانمندسازی به صورت بسیار وسیع به کار میرود ولی معنای شفافی از آن در دست نیست.
لذا عمومیت وازه توانمندسازی باعث شده است که در گستره وسیعی از موقعیتها بکار رود و این بیم وجود دارد که مفهوم واقعی آن در عمل گم شود. چرا که توانمندسازی اصولا یک تجربه شخصی است، از این رو هر فرد یا سازمانی درك خاص خود را از توانمند شدن و توانمند نمودن دارد.

با آنکه تعاریف متعددی از توانمندسازی ارائه گردیده است ،اما فصل مشترك کلیه آنها واگذاری اختیار و مسئولیت بیشتر به کارکنان است. برای روشنتر شدن مفهوم توانمندسازی اشاره به تعریف زیر سودمند خواهد بود:
توانمندسازی شامل اعطای قدرت، مسئولیت و اختیارات بیشتر به کارکنان و مدیران جهت تصمیمگیری، انجام برخی فعالیتها و کنترل بیشتر بر مشاغلان است.

اما عوامل موثر بر توانمندسازی کارکنان از دیدگاههای متفاوتی دستهبندی شدهاند. یکی از دیدگاههای معروف، دیدگاه اسپریتزر جرچن (11)

است. به باور این صاحبنظر عواملی اصلی موثر بر توانمندسازی عبارتند از:

1 عوامل فردی: تحصیلات، سابقه کار، جنسیت، نژاد، کانون کنترل درونی، عزت نفس.

2 عوامل گروهی: اثربخشی گروه، اهمیت گروه، اعتماد درون گروهی، ادراك افراد گروه نسبت به تاثیرشان بر مدیران.

3 عوامل سازمانی: ابهام در نقش، دسترسی به منابع، حیطه کنترل، دسترسی به اطلاعات، حمایت اجتماعی سیاسی، جایگاه فرد در

سلسله مراتب سازمانی، جو مشارکتی واحد کار.

در حقیقت، اپریتزر با تمرکز بر رویکرد شناختی به دنبال توسعه یک شبکه قانونمند توانمندسازی در محیط کار بود. در مدل اسپریتزر توانمندسازی نه به عنوان نتیجه یک فرآیند، بلکه به عنوان عاملی که از یک سو تحت تاثیر عوامل محیطی و سازمانی فردی قرار دارد و از طرف دیگر میتواند به عنوان عاملی موثر در اثربخشی سازمان عمل کند، نگریسته میشود. از این منظر توانمندسازی دارای کارکردی سازمانی است که تحت تاثیر فرهنگ جامعه قابلیت ارتقاء کارایی و اثربخشی سازمان را دارد. اسپریتزر بر مبنای مدل توماس و ولتهوس رابطه چهار بعد توانمندسازی روانشناختی (احساس معنیدار بودن، احساس شایستگی، احساس خود تعیینی (حق انتخاب)، احساس موثربودن) با توانمندسازی را آزمون نمود و سپس به بررسی رابطه عوامل سازمانی و اجتماعی بر توانمندسازی شناختی پرداخت .(12)

رهبری بصیر و توانمندسازی کارکنان

رهبران بصیر چشم اندازهای شگفت آوری از آینده را خلق می کنند و آنها را با الهام بخشی و روحیه بخشی به پیروان انتقال می دهند .

رهبران بصیر چشم انداز را در قلب افراد جای می دهند، به طوری که احساس عمیقی نسبت به آن پیدا می کنند. رهبری بصیر نیازمند افرادی است که از لحاظ معنوی، روحی، احساسی و فیزیکی متوازن باشند. رهبری بصیر نیازمند توجه به ارزش های بنیادی، چشم انداز جامع و اساسی، توانمندسازی پیروان و نوآوری است .(7)

تعهد به ارزش ها ویژگی برجسته رهبران بصیر است. آنها احساسی از صداقت و وفاداری را بروز می دهند، انرژی زایی می کنند، و احساس معنوی را در محیط کار به وجود می آورند. رهبران بصیر به جای درگیرشدن در بازی های سیاسی و فساد برانگیز قدرت، تعالی و کمال می یابند و تبدیل به رهبران اخلاقی می شوند .(2)

آنها تصاویری مثبت و جذاب از آینده را به وجود می آورند، به گونه ای که افراد احساس جهت مندی می کنند. چشم انداز رهبران انرژی زایی می کند. آنها با برقراری روابط مثبت با کارکنان چشم انداز را به آنها منتقل می کنند و با توانمندسازی پیروان به آنها کمک می کنند تا چشم انداز را به واقعیت تبدیل کنند .(8)

تحقق چشم انداز مستلزم توانمند نمودن کارکنان است. رهبران بصیر باید کارکنان را قادر سازند تا با چشم اندز جدید سازگاری پیدا کنند و به آن تعهد داشته باشند .(5) در حالی که، همگامی سازمانی به تغییرات ساختاری در سازمان اشاره دارد، توانمندسازی اشاره به تفویض و رهاسازی قدرت و اختیار به رده های پایین دارد. توانمندسازی موجب به وجود آمدن انرژی لازم برای پیگیری چشم انداز می شود کهقبلاً به دلیل مقاومت های ناشی از تمرکز قدرت مانعی جهت تحقق آن بود. برای توانمند نمودن کارکنان، رهبران می باید اقدامات زیر را انجام دهند .(7)

انتخاب افرادی مناسب برای هدایت گروه ها و تیم های کاری،

تخصیص منابع لازم به این گروه ها و تیم های کاری،

طراحی سیستم های تشویقی و انگیزشی،

طراحی منظم و منسجم مشاغل به گونه ای ساختار یافته در میان گروه های کاری،

مشخص نمودن اهداف و انتظاراتی که از هر یک از واحد ها و گروه های سازمانی دارند.

بنابراین توانمندسازی اشاره به میزانی که رهبر بصیر امور را به کارکنان تفویض می کند دارد، منابع و حمایت ها را از کارکنان فراهم می کند و آنها را تشویق می کند تا تصمیمات مربوط به عملیات روزمره شان را خودشان بگیرند .(7)
فرضیه اصلی تحقیق به شکل ذیل صورت بندی میشود:

.

فرضیه اصلی تحقیق: رهبری بصیر بر توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود تأثیر مثبتی دارد.

فرضیههای فرعی تحقیق به شکل ذیل صورتبندی میشود:

فرضیه فرعی اول: چشم انداز و فن بیان بر توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود تأثیر مثبتی دارد.

فرضیه فرعی دوم: حساسیت محیطی بر توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود تأثیر مثبتی دارد.

فرضیه فرعی سوم: حساسیت به نیازهای اعضاء بر توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود تأثیر مثبتی دارد.

فرضیه فرعی چهارم: انعطاف پذیری در تغییر بر توانمندسازی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شاهرود تأثیر مثبتی دارد.

بر اساس فرضیات تحقیق مدل مفهومی تحقیق به صورت زیر نشان داده میشود

لینک کمکی